این مقاله در دومین همایش گوشت حلال -زندگی پاک به چاپ رسیده است.
آثار بهداشتی و معنوی گوشت های حرام از دیدگاه اسلام
سید جواد حسینی واشان و سید محمود حسینی واشان
به ترتیب کارشناس ارشد تغذیه طیور و طلبه حوزه علمیه رضویه بیرجند
jhosseiniv@yahoo.com
"حرمت علیکم المیته و الدم و لحم الخنزیر و ما اهل لغیرالله به و المنخنقه و الموقوذه و المتردیه و النطیحه و ما اکل السبع الا ما ذکیتم و ما ذهب علی النصب و ان تستقسموا بالازلم ذلکم فسق "
"آیه 3 سوره مائده"
خلاصه
نوع گوشت و خوراک مورد استفاده اثرات بسیار مهمی بر روی سلامت جسمی و روانی انسان دارد به طوری که اگر حیوان به طور شرعی ذبح نشود و یا گوشت حیوانی که مرده و یا کشته شده مورد استعمال انسان قرار گیرد می تواند زمینه ساز بسیاری از بیماری ها در انسان باشد زیرا این گونه گوشت ها بدلیل عدم خروج کافی عوامل عفونی از بدن و باقیماندن عفونت در لاشه محل رشد مناسبی برای باکتری ها و میکروب ها می باشند. خوردن گوشت حرام باعث انحرافات اجتماعی و زمینه ساز بیماری های روانی در انسان می باشد و به همین خاطر ادیان الهی بویژه دین اسلام تأکید وافری بر روی منبع خوراک مورد استفاده دارند. و تأکید می نمایند که جهت سلامت اجتماعی جامعه در منبع خوراک مورد استفاده دقت نمائید.
واژه های کلیدی: گوشت حلال و حرام، اثرات بهداشتی، بهداشت روان،
خداوند در آیه فوق از قرآن کریم می فرماید 6 نوع گوشت حیوانی بر شما حرام است 1- گوشت مردار 2- خون 3- گوشت خوک 4- گوشتی که به نام غیر خدا و یا در پای بت ذبح شود 5- حیوان حلال گوشتی که بر اثر خفه شدن، کتک خردن، پرت شدن، شاخ خوردن، لاشه نیمه خورده درندگان مرده باشد 6- گوشتی که به رسم جاهلی و شرطی کشته شده و گوشت تحویل گروه برنده شرط می شود.
همان طور که در فوق اشاره شد دلایل حرمت گوشت دو دسته می باشند
1- دلائل بهداشتی 2- دلائل اخلاقی و روانی
1- بهداشت و حرمت گوشت: تمام گوشت هایی که از بدن حیوانات مرده و خوک بدست می آید حرام شمرده شده است. براساس تحقیقات اخیر و آیاتی از قرآن (مانند آیه 173 سوره بقره، آیه 3 سوره مائده، آیه 115 سوره نحل و آیه 145 سوره انعام) مشخص شده که دلیل اصلی این حرمت، عدم خروج کامل خون از بدن حیوان باشد. وقتی حیوانی می میرد، خفه می شود یا بر اثر ضربه شدید و هجوم حیوانات وحشی و کشتن حیوان و یا به هر روش غیر شرعی دیگری کشته می شود یعنی به روشی غیر از روش قطع رگ های چهارگانه کشتار می شوند خون در بدن حیوان باقی می ماند و سریعاً باعث ایجاد عفونت در گوشت، کاهش سریع اسیدیته خون و تأخیر در فرآیند گلیکولیز می شود و کیفیت لاشه و گوشت کاهش می یابد. نکته جالب توجه این است که امام صادق (ع) در 1350 سال پیش می فرمایند "اما المیته فانه لم ینل منها احد الاضعف بدنه، و ذهبت قوته، و انقطع نسله و لا یموت آکل المیته الا فجأة" یعنی "هر کسی که گوشت مردار مصرف نماید بدن او ضعیف و رنجور و نیروی بدنی او کاهش می یابد و نسل او قطع می شود و اگر به این کار ادامه دهد دچار سکته و مرگ ناگهانی می شود".
دقت در این مسائل نشان دهنده غنی بودن دین مبین اسلام است به طوری که بیشتر قوانین علمی که امروز کشف می شوند در کتب اسلامی مانند قرآن، کتب احادیث و روایات مسلمانان موجود هستند. امروزه بعد از 1350 سال دانشمندان متوجه شده اند که علت این اثرات منفی گوشت در حیوانات ذبح نشده به خاطر عدم خروج خون از شریان های چهار گانه و ماندن عفونت ها در بدن می باشد. و امام باقر (ع) می فرمایند "خوردن خون موجب زردآب و مرض کبد می شود". خون باقی مانده در لاشه بدلیل شروع فرآیندهای تخمیری و کاهش اسیدیته، فساد لاشه را تسریع می نماید و اگر این گوشت توسط انسان مصرف شود. به دلیل رادیکال های آزاد تولید شده و اکسیداسیون سریع اسیدهای چرب غیراشباع لاشه بعد از مرگ و میر حیوان، برای انسان سمی است و پس از مصرف در بدن انسان باعث اکسید شدن منابع انرژی در بدن انسان می شوند که در نتیجه این فرآیند انرژی مورد نیاز بدن تأمین نمی شود و بدن ضعیف می شود. از طرف دیگر رادیکال های تولید شده به گلبول های قرمز و سایر سلول های بدنی حمله می نمایند و باعث تخریب این سلول ها می شوند و در نتیجه این عمل فرآیندهای اکسیداسیونی تشدید شده و گوشت به سرعت عفونی می شود. همچنین تجمع خون در بدن زمینه را برای رشد انواع میکروب های آلوده فراهم می کند و در زمانی که خون جریان ندارد گلبول های سفید و پلاکت ها از بدن در برابر عوامل خارجی دفاع نمی کنند و زمینه برای رشد میکروارگانیزم ها و ایجاد عفونت فراهم می شود که به شدت برای انسان مضر می باشد همچنین مصرف خون باعث ابتلا به جذام، بدبو شدن دهان و مشکلاتی در هضم مواد خوراکی می شود .
همچنین در بخش دیگری از حدیث فوق امام صادق (ع) می فرمایند افرادی که از گوشت مردار استفاده می کنند نسل آن ها قطع می شود. دلیل این امر شاید به خاطر نقش مهم هورمون های استروئیدی در تقسیم سلول های جنسی و چرخه های سلولی باشد. پروستاگلاندین که نقش مهمی در دستگاه تولید مثل برعهده دارند از چربی های با چند پیوند دوگانه مانند اسید لینولئیک، لینولنات و آراشیدونات سنتز می شوند و چنانچه گوشت مدتی در محیط باقی بماند این اسیدهای چرب به سرعت اکسیده می شوند و اثرات منفی را بر روی این سیستم می گذارند و احتمالاً یکی از دلائل عقیم شدن افرادی که از گوشت مردار استفاده می نمایند همین عامل می باشد. امروزه اثبات این مسائل، در علوم زیستی وجوب تأمل در قرآن و احادیث را بیش از پیش بر ما روشن می نماید.
2- حرمت گوشت و بهداشت معنوی:
امروزه در عصر فن آوری و ماشینی شدن شاهد دور شدن انسان از ارزش های حقیقی اش هستیم و در این میان سلامت و بهداشت روانی از همه بیشتر در معرض خطر قرار دارد. امروزه بیشتر روان شناسان، طرفدار توجه بیشتر نقش دین و آموزه های دینی در بهداشت روانی می باشند. ابتدا ذکر این نکته ضروری است که بهداشت روانی یعنی چه؟ سازمان بهداشت جهانی (W.H.O.) سلامت روان را عبارت از قابلیت ارتباط موزون و هماهنگ با دیگران، تغییر و اصلاح محیط فردی و اجتماعی و حل تضادهاو تمایلات شخصی به طور عادلانه و مناسب می داند و از دیدگاه اسلام عبارت از تعادل نهادهای درونی و گرایش های فطری و جسمانی انسان است. بهداشت روانی یا Mental health یعنی تأمین و ارتقای سلامت روانی، فردی و اجتماعی، پیشگیری از بیماری روانی و درمان مناسب آن ها. در احادیث و روایات به بهداشت روانی نسبت به بهداشت بدنی بیشتر توجه شده است به طوری که آن را تقوی القلب نامیده اند و به همین دلیل تنها دلائل مادی علت حرمت مواد خوراکی و گوشت نمی باشند گاهی اوقات دلائل معنوی چون بردن نام غیر خدا در هنگام ذبح حیوانات و یا ذبح نمودن حیوان در پای بت و ... باعث حرمت گوشت می شوند. این نوع حرمت به خاطر اثرات روانی، تربیتی و تهذیب روح می باشند لقمه حرام و شبه ناک باعث قساوت قلب می شود مرحوم بید آبادی به والد خود فرمودند که خوراک من تنها باید از آنچه خودت آماده می نمایی باشد و آنچه که دیگری بیاورد قبول نکن زیرا ایشان معتقد بودند لقمه ای که انسان می خورد به منزلۀ بذری است که در زمین افشانده می شود اگر بذر خوب باشد ثمره آن هم خوب است و گربذر خراب باشد محصول آن نیز خراب خواهد بود. همچنین لقمه اگر حلال و پاکیزه باشد ثمره اش لطافت، قوت و آثار روحانیت است و اگر حرام و خبیث باشد، ثمره اش قساوت قلب و میل به دنیا، شهوات و محرومیت از معنویات است. روزی یکی از دوستان ایشان یک کبکی را که یکی از دوستان برایشان آوردند مصرف نکردند زیرا آن بزگوار خباثت و شبهه ناکی کبک را دانست و بعید نیست که انسان به برکت تقوا و شدت ورع خصوصاً پرهیز از لقمۀ شبهه ناک، صفای قلب و لطافت روح نصیبش گردد به طوری که امور معنوی و ماورای حس را درک نماید. چون این نوع گوشت انسان را از یاد خداوند که مالک هستی است دور می نماید و به طرف بت ها گرایش می دهد اسلام این نوع گوشت ها را در ردیف گوشت های حرام آورده است. همچنین از جمله اثرات منفی دیگر خوردن گوشت حرام می توان به دور شدن انسان از معنویات اشاره نمود به طوری که شریک بن عبدا...بن سنان بن انس نخعی که یک زاهد، عابد مسلمان و عالمی در زمان مهدی عباسی بود مهدی از او خواست قاضی اول مملکت شود سپس گفت معلمی فرزندان من را قبول کن شریک هر دو مورد را رد نمود سپس مهدی گفت باید قضاوت، معلمی یا یک وعده غذا را قبول نمائی. شریک وعده غذای را قبول نمود بعد از صرف غذا شکم شریک از غذای حرام پر شد با خود گفت چه می شود قاضی اول مملکت یا معلم دربار باشم و سپس هر دو قبول نمود و این داستان به اثرات منفی لقمه حرام اشاره دارد زیرا شریک عابد را به بیچارگی کشاند و انسان باید در لقمه ایی که مصرف می نماید دقت نماید. به طوری که در احادیث داریم که عبادت همراه با حرام خواری مانند ساختن خانه ایی بر روی شن و یا بر روی آب است. ادیان مقدس خواهان زنده شدن روحیه اطاعت پذیری در انسان هستند به طوری که خداوند در آیه 146 سوره انعام می افزاید وقتی قوم یهود از دستورات الهی (ظلم و ستم بر ضعفاء، جلوگیری از دعوت انبیاء در مسیر هدایت، خوردن مال دیگران ) سرپیچی نمودند مورد مجازات و کیفر خداوند قرار گرفتند و علاوه بر گوشت های فوق و گوشت تمام حیوانات ناخن دار، گوشت حیوانات تک سمی مانند اسب، الاغ و قاطر نیز بر آن ها حرام شد. این بیانگر اهمیت مباحث اخلاقی در کنار مسائل بهداشتی می باشد و می خواهد تأکید نماید که اهمیت بهداشت روح با بهداشت جسم برابر و حتی مهم تر است.همچنین در بسیاری از روایات تأکید شده که خوردن گوشت حرام باعث فقر و تنگدستی، گرفتاری، رنج، بی اثر شدن عبادت، بی رغبتی به عبادت، قساوت قلب، پرستش شیطان و دور شدن از یاد خدا می شود. همچنین یکی از مهم ترین گوشت هایی که سریعاً حرمت آن بیان شده گوشت خوک می باشد. خوک حیوانی پست صفت، تنبل، نجسات خوار و بی غیرت می باشد. وقتی یک خوک نر با خوک ماده جفت گیری می نماید خوک ماده در حضور خوک نر اول با خوک نر دیگری جفت گیری می نماید و خوک اول این صحنه راتماشا می کند بدون این که واکنشی بروز دهد و بسیاری از روانشناسان معتقدند که مصرف گوشت خوک باعث انتقال این صفات به انسان می شود و زمینه گناه را در جامعه افزایش می دهد.
نتیجه گیری کلی
براساس مطالب فوق مشخص می شود که حرام نمودن گوشت های مختلف به خاطر ضررهای بهداشتی و اخلاقی آن ها می باشد گاهی اوقات به خاطر آلودگی های میکروبی و باکتریایی گوشت و سایر منابع خوراکی حرام می شوند و گاهی نیز به خاطر تهذیب نفس می باشد اگر گوشتی از بعد اجتماعی برای فرد مفید نمی شود و خطری برای امنیت اجتماعی و اخلاقی جامعه باشد نیز سبب حرمت گوشت و یا هر منبع خوراکی می شود. بیشتر اوقات اثرات منفی روانی، گوشت حرام از اثرات بهداشتی آن ها بیشتر می باشد و عامل ایجاد بعضی از مظاهر فساد و به تباهی کشاندن انسان می باشد.
منابع مورد استفاده :
ستارگان درخشان، ج 10، ص 216.
ستارگان درخشان، ج 8، ص 129
ضمیری، محمد جواد،1380، فیزیولوژی تولید مثل، انتشارات دانشگاه شیراز.
طباطبائی، سید محمد حسین، خرداد 1361، تفسیر المیزان، انتشارات محمدی، جلد 2 .
همان، تفسیر المیزان انتشارات محمدی، جلد 8.
همان، تفسیر المیزان انتشارات محمدی، جلد 23.
قرائتی، محسن، 1379، تفسیر نور، انتشارات در راه حق، جلد 1.
گلیان، ابولقاسم، دانش مسگران، محسن، کرمانشاهی، حسن، هروی، علیرضا ،. زمستان 1384. تغذیه دام نوین، دانشگاه فردوسی مشهد.
محمدی اشتهاردی، محمد، 1370، گناه شناسی،انتشارات پیام آزادی.
مظاهری،حسین، 1379، تربیت فرزند از دیدگاه اسلام،مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی.
مجلسی، محمد باقر ، بحار الانوار، ج1، ص 289.
مکارم شیرازی، ناصر، تابستان 1366، تفسیر نمونه، ، چاپخانه حیدری، جلد 1.
همان، تفسیر نمونه، چاپخانه حیدری، جلد 4 .
همان، تفسیر نمونه، چاپخانه حیدری، جلد 6.
کوثری، بدا...، بهار 1385، نقش باورهای دینی در بهداشت روانی، مبلغان 19، ص 110.
نظرات () 
